Адыгейский перевод И. Ш. Машбаша
Адыгейский перевод И. Ш. Машбаша (ИГОРЬ ИДЗЭ ФЭГЪЭХЬЫГЪЭ ПСАЛЪ)
Источник: :
Машбаш И. Ш. Собрание сочинений в двух томах. Том второй. Стихотворения, поэмы. Предисловие К. Г. Шаззо.— Майкоп: Адыгейское респ. кн. изд-во. 2006.— 648 с.
3 февраля корпус online празднует 20-летие. Регистрируйтесь и приходите отметить день рождения вместе 🎉
- 1. Игорь зиусхьаным фэгъэхьыгъэу
Псалъэр къетщэжьэныр, скъошхэр, игъу.
ЛӀыгъэу зэрихьагъэр ушъхьафыгъэу
КъэтӀотэныр мыщкӀэ тэ тшӀоигъу. - 2. ИӀофшӀагъэ, кӀышъом телъ уӀагъэм
Тырымыпшъэу щытхъур фэтӀотэщт,
Боян зыцӀэу орэдыӀо шӀагъом
Ыуж титэу тэри тымыкӀощт. - 3. Джа Боянэу зиӀуш къызэбэкӀрэм,
Тхыдэм имэкъамэ къызжэдэкӀрэм,
Тыгъужъ чъэрэу шъофым зыфегъазэ,
Бгъэжъ тэмабгъоу огуми ехьарзэ. - 4. БгъэшхъуипшӀ пчъагъэр огум зыритӀупщрэм,
Пый мэхъаджэм бгъэкӀэ жэхэкӀуатэ,
Хьэрзэ пшъэфми тамэр зызэкӀищрэм,
Ярослав ищытхъуи зэлъеӀуатэ.
Ижърэ Киев тахътэм ищытхъу пакӀи,
Джа дзэпщитӀоу тшӀэрэм ябэнакӀи,
Роман Плъыжьми щэтхъу, къытфеӀуатэ,
ЛӀыгъэм имэкъами лъегъэкӀуатэ.
ДзитӀур уӀэшыгъэу, зэфэблыгъэу
(Дзэпщхэр зэбэныщтхэшъ!) шытх тесыгъ.
Мстислав зыраутым, гур кӀэмыгъоу
Сэр къызкъуихи, Рэдэд къышӀуибзыгъ. - 5. Ти Бояни пыим пигъэгъокӀэу
БгъэшхъуипшӀ закъоп огум ритӀупщхьагъэр,
ЛӀыхъужъыгъэр ежькӀэ мызэгъокӀэу
Орэд макӀэп а лӀым зэхилъхьагъэр. - 6. Тэ мы тхыдэр тштэнышъ, нэмыкӀ шъыпкъэу
Илъэс къин зэхэтмэ тафэшъыпкъэу,
Владимир пачъыхьагъум щыублагъэу,
Игорь зиусхьаным нахь пэблагъэу
ТшӀэрэр кӀэзыгъэнчъэу къэтӀотэн,
Тарихъ купкӀ гонэсэу ари лъыкӀотэн. - 7. Дзэпщым иакъыли, инамыси,
ИпсэукӀи лӀыгъэм епэсыгъэх.
Игорь инэмыплъи ишъхьамыси
Щэбзэ папцӀэу пыим фэгъэпсыгъэх. - 8. Игорь зиусхьаным ишыудзи
«О мардж!» еӀошъ, къырепхъоты чатэр.
Пый техакӀоу бгъэкӀэ зызфидзыгъи,
Зынэ къизгъэкӀотри зэхеупкӀатэ. - 9. Игорь ыбгъэ дэлъыр мэшӀотхъуабзэу
КъыпыустхъукӀрэр хэти зэхерэх: - 10. «Гъэр тыхъуни, тадэжь тыкъэхъуапсэу
ТыщыӀэным нахьи, тэрэфэх! - 11. Тишы плъырмэ, скъошхэр, тяшэсынхэшъ,
Тены нэпкъым дзэри етщэлӀэн,
Пчыпэ минхэр пыймэ ятпэсынхэшъ,
ТичӀы пае тылӀын е тылӀэн.
Пыймэ ашъхьэ чатэм педгъэупкӀзэ,
Тыфэхынэу щытми, тыфэхын.
Аущтэу мыхъоу, Тени къытӀущхыкӀзэ,
Тиджэрз паӀо изэу псыри къыхэтхын!» - 12. Дышъэ лъэрыгъыпэу, гугъэм хэтэу
Игорь зиусхьаным идзэ ещэ.
Мафэр мэзэхаеу къыжэхэтэу
МакӀошъ, жьыбгъэ стырри ынэӀу къепщэ. - 13. Къолэбзыуи, баджи, тыгъужъ бзаджи,
Ӏэгъо-благъор чыжьэу зэлъагъаджэ.
Тыгъурыгъури чъыгым къыщэкӀый,
МышӀоу щыӀэ пстэури ащ ычый. - 14. О Боянэу, ижърэ тибзыужъый,
Уиорэд мэкъами уемыушъый.
Святославы ыкъоу Игорь пае
ЛӀэшӀэгъу щытхъур тхыдэм тфыхэгъащ, - 15. Троян лъэпкъмэ акъошъ, уидунае
Хэмыгъэзэу моущтэу къытфегъажь: - 16. «Бгъэшхъо тэмэ жьыбгъэп
Шъофым зизыдзагъэр,
Къопэжъ шӀуцӀэ бжьыгъэп
Тенэ Ӏубыбагъэр!» - 17. ЛӀэшӀэгъу пчъагъэм лӀыгъэр фызепхьаным
Нахь пӀыгъагъэ тыдэ къипхыжьын,
Велес ыкъом ыкъожъ ти Бояным
Мыр ипсалъэу тхыдэр къытхыжьын: - 18. «Сулэ кӀыбы шыхэр къыщэщыщых,
Киев къапэ щытхъум зыщеӀэт,
Новгороди сырынэм къыщепщэх,
Путивли дзэр хьазырэу щызэхэт!»
Игорь дзэпщым лӀыгъэр фызэхэлъэу,
Ышы Всеволод паплъэ, ежэ.
Сулэ нэпкъы шъэфым къыщычӀэплъэу,
Ӏэшэ узэндыгъэу пыйри къешэ. - 19. Всеволод буй-турми ышы реӀо:
- 20. «Оррэ сэррэ, Игорь, тыз, тызыпкъ.
Святослав тырикъу, ем тытекӀо,
ТичӀы тыфыщыӀэу тызыпсыпкъ. - 21. Пый хъункӀакӀоу тичӀы къибэнагъэм
Фэхъурэр едгъэхьынэу шъукъэшэс. - 22. Курскэ пэмычыжьэу тэ бэшӀагъэ
Тыхьазырэу тызыщытыр — шӀэх, къытфэс». - 23. Курянхэр цӀыфы шӀагъох,
Ӏэшэ зафэм фэӀэджабгъох.
Сырынэ макъэм къыдэхъугъэх,
Джэрзы паӀом къыфэхъугъэх. - 24. ЗэопӀ закӀэу ным къыпъфыгъэх,
Пчыпэ пакӀэм къыпызыгъэх.
Хъотэ пстэуми ащыгъуазэх,
Лъэгъо хэхкӀи ахэр Ӏазэх. - 25. Ящэбзэпси къудыигъэ,
Ящэбзалъи зэӀухыгъэ.
Ясэшхуапи жьыбгъэ папкӀ,
Яджэрз паӀуи дышъэпс закӀ. - 26. Щэджэгъуапэм Игорь тыгъэ дахэм
Зеплъым, ылъэгъугъэр гъэшӀэгъон: - 27. Мафэ пэтзэ, тыди чэщ мэзахэр
ШӀункӀ зэикӀэу чӀылъэм итехъон. - 28. АмкӀышъ цӀыкӀуми орэд къымыӀожьми,
Къолэжъ макъэм гъуим зыщепхъуатэ,
ХьэӀуцыдзи, тыгъужъ цунтхъэкӀожъи
Лъымэр къакӀэуагъэу дзэм дэкӀуатэ. - 29. Дэвпщым игъогупи, ипс икӀыпӀи
Пый мэхъаджэм ыбгъэ зыхерэс.
Сурож дэжьи, адэ Сулэ кӀыби,
Корсунь щыкӀэкӀыжьэу анэрэс.
Ар имыкъумэ минрэ Хъан хэгъэгуми,
Тум-Тэкъашъи а зыр шъхьэщэрэт.
Урысыгум лӀыгъэр зэо пчэгуми
ЩычӀинагъэп — бэрэ ар щэрэӀ! - 30. Урыс дзэпщыр къэкӀоу зызэхахым
Щтэгъэ нэгукӀэ пыймэ запхъотагъ.
Мафэр афимыкъоу чэщ мэзахэм
Ичъэ макъи шъофым рагъотагъ.
Игорь идзэ Тэн лъэныкъом ещэ,
Пый щэбзэпкъым илъ щэбзащэм пежьэ,
Зиушъэфзэ ери алъэкӀуашъэ,
Хэти зэрэфаеу еӀушъашъэ. - 31. Бзыумэ якӀый макъэ гур зэпекӀы,
Тыгъужъ нэкӀмэ ябыукӀи шъхьэр зэщечы.
Бгъэжъхэр зэо паплъэх, зэпэӀусых,
Лъымэ къэумэ аӀошъ, хьазырыпсых.
ХьэкӀэ-къуакӀи, къуали заупэпцӀы,
Урыс къупшъхьэм ахэр джы енэцӀых.
Пщэхэр зэужитых, зэкӀэлъэпхъох,
ПчыкӀэм ахэр огум щызэрепхъох. - 32. Урыс чӀыгоу бгъэгум
Къыдэнагъэр,
Оры бжъэпэ къогъум
Къыкъонагъэр! - 33. Чэщгъогупэр чӀылъэм зышъхьэщэкӀым,
Ошъо чапэм мафэр щыушэплъыгъ. - 34. Плыжь хъураеу тыгъэр къызыкъокӀым,
Половцэмэ алъи къыгъэплъыгъ. - 35. АмкӀышъ цӀыкӀуми орэд къымыӀожьми,
Къолэжъ макъэм гъуим зыщепхъуатэ, - 36. Урыс цӀыфым ипчъэ зэфешӀыжьы,
ИчӀы пае лӀэным фэхьазыр.
Чэтэ ӀэткӀэ уаси зыфешӀыжьы,
Пщыри егъэлъапӀэ — фэӀэмыр. - 37. Нэфшъэгъо пас, бэрэскэшхо маф,
Пыим шъхьэрыуагъэр Игорь идзэ хаф.
Зэо пчэгум пчыпэр щызэпакӀы,
Щтэгъэ нэгукӀэ пыйми ыгу къэмакӀэ. - 38. Зепхъотэжьы, шъофым елъэдэжьы,
Шъхьэчъэ-псачъэу тыди къыщэлъагъо.
Якуи, яши, цӀыфи зэкӀэчъэжьы,
Урыс чатэр непэ мэхъэшагъо. - 39. Зы быракърэ дышъэ пчыпэрэ нэмыкӀ
Мыпъку фэхъунэу Игорь къымыштагъ.
Сыд ришӀэна, зыми ар щымыкӀ,
Пыир ичӀыгу шъыпкъэм щищытӀагъ. - 40. Чэщ мэзахэр дзэпщым щырихынэу
Зы къогъупӀи ичӀы щигъотыгъ.
«О мардж!» ыӀоу джэмэ зэхихынэу
Зы дзэ закъуи ыкӀыб дэмытыгъ. - 41. Гъзэкъы хъанми КъонкӀакъ игъусэжьэу
Къезэощтхэшъ, елбэт — къэзэрэфых.
Ядэжь нигъэсыжьмэ къыгъэзэжьэу,
Игорь игупшыси бгъэм щэнэфы:
«Урыс чӀыгоу сичӀыгу маф
Ошъо чапэм къыкъонагъэр,
СишӀулъэгъоу шӀулъэгъу заф
Тадэжь чыжьэу къэзгъэнагъэр». - 42. Чэщ мэзэхэ шъэфыр нэфылъ плъыжьэу
ТхьамыкӀагъом ыбгъэ къыдэплъыкӀ.
Пщэм ыкӀыӀуи пщэри шъхьэрылъыжьэу
ХымкӀэ шыблэ гъуагъор къебыбыкӀ. - 43. Дзэпщмэ япщыпӀиплӀэу шъофым итым
Тыгъэпс фабэр шъабэу Ӏумыпсэщт. - 44. Зэо хьылъэу Каяп шъхьэрытыщтым
Пчыпэ заор непэ щыпэпцӀэщт.
Шыблэ гъуагъом пщэхэр зэреутэкӀых,
МэшӀо шхъуантӀэу пчыкӀэр щызэпэкӀы. - 45. Сэ ихыгъэр чӀылъэм тежъыукӀы,
ЦӀыфы шъхьабэр чатэм щыпеупкӀы.
ГъучӀыр щызэӀуадзэ, щызэрэлӀых,
ЛӀыгъэр зэтырахы — зэфычӀэплъых. - 46. Зэо нэгур шӀуцӀэ, мэхъэшагъо,
ЦӀыфылъ пахъэм нэри егъэпщагъо.
Урыс чӀыгоу бгъэгум
Къыдэнагъэр,
Оры бжъэпэ къогъум
Къыкъонагъэр! - 47. Урыс чӀыгоу бгъэгум
Къыдэнагъэр,
Оры бжъэпэ къогъум
Къыкъонагъэр! - 48. Стритхьэ хафэм ыкъом ыкъожь дзэлӀмэ
Жьыбгъэм фэдэу яшмэ эапхъотагъ.
Чъэм дыхэтэу Игорь дзэпщыр плъэмэ,
МэцӀэ шӀуцӀэм пыйри фигъэдагъ. - 49. Ахэм ящэбзащэу къатӀупщыгъэм
Дунай тыгъэ нэфыр аупӀыцӀагь.
Ашъо щылыч нэдэу Игорь щыгъым
Зы щэбзащэп — пшӀымэ зыхасагъ. - 50. Псыхъо шӀоркъхэр нэпкъмэ къаӀэпэкӀы,
ЧӀыгур мэгурымы, ем дэгырзы.
Шъофы сапэм тыгъэр фызэплъэкӀы,
Ошъо чӀэгъым чӀыпъэр къыщэсысы. - 51. Пчыпэ зэндэ папцӀэу, чэтэ Ӏэтэу
Тен пъэныкъом шӀуцӀэрымэр къекӀы,
Урысыдзэр бгъуищкӀэ зэпэӀутэу
Пыир къыфэмысзэ, нэкӀэ рекӀы. - 52. Игорь ышэу яр-тур Всеволодыр,
УрысычӀкӀэ ори упытапӀ.
Щэбзэщэ стырыр, чэтэ зэготыр
Уигъусэ пстэуми ялӀыгъэшӀапӀ.
Лъэсыдзэр одзми, шыудзэр пӀэтми,
Уичэтэ лъыгъэ къэмыуцэкун.
Пыибэр джыри мацӀэу къыпфэтми,
Ащ икуупӀэ пшъхьэкӀи уекӀун. - 53. Щылычы макъэм жьым зыщеӀэты,
Авары сэшхор щызэпэуты.
Зы чэтэогъум шъхьэр шӀуегъэлъэты,
Шъхьэсынчъэу лъыри бгъуитӀуми рекӀуты. - 54. УӀагъэу телъым яр-тур пымылъэу
Лъыпсыр къыпэчъми, зэуапӀэм ит.
ИчӀыгу нэмыкӀи бгъэгум дэмылъэу
ЧэтэгъэджэгукӀэ ышӀэщтым фит! - 55. Тарихъ шъхьэцыфэу шъхьэрысыкӀыгъэм
ЛӀыгъэр мымакӀэу ащ щигъэхъагъ...
Чернигов къалэу ар къыздикӀыгъэм
Глеб ыпхъу кӀаси щыщыгъупшагъ! - 56. УӀагъэу телъым яр-тур пымылъэу
Лъыпсыр къыпэчъми, зэуапӀэм ит.
ИчӀыгу нэмыкӀи бгъэгум дэмылъэу
ЧэтэгъэджэгукӀэ ышӀэщтым фит! - 57. Троян илъэсхэр, скъошхэр, щыӀагъэх,
ЛӀэшӀэгъуми ахэр пытэу щыпшагъэх.
Ярослав лъэхъанхэри блэкӀыгъэх,
Олег зэманхэри тхэкӀыгъэх. - 58. Пачъыхьэ тахътэм Олеги фаеу
Хьилэгъэ Ӏаджи чатэм репсыхьэ.
Щэбзащэр ыпхъэу, ежь зэрэфаеу
Тумы-Тэкъашъи шыоу ари ехьэ. - 59. Всеволод дзэпщым шэсын игухэлъэу
Чэтэ макъэу къэӀурэр зэхихыгъ. - 60. Владимир дзэпщми, ипӀэ зэрэхэлъэу,
Дэгусакъызы унэм зыщишӀыгъ. - 61. Вячеслав ыкъоу дзэпщы Бориси
Олегы шъхьакӀоу рахыгъэм фэшӀ,
Чэфыны шхъуантӀэр, нэсы-нэмысми,
Канины дэжьы техъон щыфешӀ. - 62. Каялы псыхъом гъын игухэлъэу
ЗиӀонтӀэ-щантӀэу пкъыкӀэ зегъэщ.
ШитӀур зэготэу, азфагуи дэлъэу
Святополк яти джы Ӏуарегъэщ. - 63. Олег пщыгъом, пщыгъом илъэхъаны
Шъугъо-банэм пщыбэр хэмыкӀыгъ.
Даждытхьэ пхъорэлъфри къэкӀухьаным
Хэтызэпытэу мылъкури ӀэкӀэкӀыгъ. - 64. ТэркӀэ дунай нэфри мышӀэгъожьэу
Бжьым ихьылъи бэрэ тыкӀэтыгъ.
Гоо пстэури тӀупшӀэ щыӀугъожьэу
ГухэкӀ нэкӀэу гъашӀэр тпэкӀэкӀыгъ. - 65. Джа зэманым, сэшӀэ, Урыс чӀыгуми
МэкъумэщышӀэр тхъэзэ щымыжъуагъ.
Къопэжъ макъэм тыди ущеудэгуми,
Шъоф хьэдабэр непэ игушӀуагъу.
ЦӀыфы щызэрэлӀэу, щызэрэшхэу
Зэо Ӏаджи чӀылъэм ыщыӀагъ,
Ау сишӀошӀкӀэ, скъошхэр, мы зэошхоу
КъэсӀотэжьрэм фэдэ щымыӀагъ. - 66. Мэфэ кӀыхьэ чэщри дыхэтыжьэу
Чэтэ ихкӀэ дзитӀури зэпэӀут,
Зы дзэм зы дзэр бгъэкӀэ риутыжьэу
Шъхьас имыӀэу лъыри щырекӀут. - 67. Пчыпэр къыщауфэ, щызэпакӀы,
Чатэр ӀэдэкъачӀэм щычӀагъэзы.
ЦӀыфым игъогупэ щызэпачы,
Хьадэгъу шӀуцӀэр чӀылъэм щагъэшэсы. - 68. Пыим ищэбзащэ пчэдыжь тыгъэр
ЗэлъиупӀыцӀэу мацӀэу къызэлъедзы.
ЦӀыфылъ пахъэу тэджрэм истырыгъэ
Урыс чӀыгури гуаоу къызэлъесты.
Ӏугъо дыджыр цуахъоу, шхъом лъыӀабэу
Лыгъо-лыцӀэр чӀыми ижъэрым.
Шъыгъо нэгур гуӀэу, мэкъэнчъабэу
Урысыем екӀэ щэгурым. - 69. ГъучӀы жъынчым ор зэпъиштэу
Мо пъэныкъом сыд къыщыӀурэр?
Гурым макъэм пъэр кӀиутэу
ЧӀыгур хэта зыгъэщэӀурэр?
ИуӀагъэ Игорь пымылъыжьэу
ЩтэуӀугъэм пежьэ, регъэгъазэ.
Пый быракъри непэ шыпэ плъыжьэу
Нахь Ӏэтыгьэу джыри жьым хелъасэ. - 70. Пщы нахьыкӀэм пчыпыджыныр ыбгъэу
Ушхужьыгъэу, мары, чӀыгум щылъ.
Пыим ищэбзащэ гъуй зэлъыбгъэу
Къедзышъ, сыд урысмэ къапэщылъ?
Чэщ-мэфищым, ыуж къылъыкӀуагъэм
Пчыпэ заом бгъуитӀури зэлъиӀыгъ.
Ау шыудзэу джыри къатеуагъэм
Урыс дзэлӀмэ ащъхьэ къышӀуихыгъ. - 71. Ешхэ-ешъом шъоныр джы хэмытми,
Сэнэ плъыжьыр дзэлӀкӀэ имыкъугъ.
Гъэр мыхъугъэр непэ ышъхьэ фитми,
Ышъхьэ фитми, шъхьафит ар мыхъугъ. - 72. Ешхэ-ешъом шъоныр джы хэмытми,
Сэнэ плъыжьыр дзэлӀкӀэ имыкъугъ. - 73. Урыс ДзэлӀмэ лӀыгъэр, лӀыгъэр абгъэу
ЛӀыгъэшӀапӀэм ашъхьэ щыхалъхьагъ.
Шъыгъо джанэм чӀыпъэр рыфэпагъэу
ПкӀэшъэ шхъуантӀэр жьыми щыгъэппӀагъ. - 74. Урысыем а гъэм тхьамыкӀагъор
Псыдзэм фэдэу екӀэ къытеуагъ.
Гъэры хъугъэ дзэлӀмэ хымэ джагъор
ПлъапӀэ щафэхъугъэшъ, тхьэр яуагъ. - 75. МыкӀэ Троян чӀыгум, урыс чӀыгум
Шъхьэр зэщичэу шъхьакӀом зыщеӀэты,
ЧӀыр фимыкъоу быбзэ, ошъо шыгум
Игукъауи фехьы, ӀахькӀэ реты. - 76. ХыӀур зэкӀэ, Тэни диӀыгъыжьэу
Хьэрзэ шӀуцӀэм пцӀэузэ, зыщепхъуат,
Хэгъэгу псаум гъэбэжъу имылъыжьэу
Зы чэфыгъуи цӀыфмэ рамыгъуат. - 77. «Мыхэр сэры, сэры зиер» ыӀоу
Пщы зэрэшхым хэти зыритыгъ,
Шъугъо-зэфычӀэплъыр къашъхьэрыкӀоу
Пыим ебэнынри щагъэтыгъ. - 78. Тыгъэр язэу, бзэгуи зэрэхьыжьхэу
Лъэхъан хьылъэм ахэр щыкъэрабгъэх,
БгъуиплӀкӀэ зэлъаштагъэу, хъугъэм рыщххэу
УрысычӀыр пыймэ джы зэрапхъо. - 79. Сыдэу, дзэпщы кӀасэр, чыжьэу, чыжьэу
Пыир уауж итэу убыбыгъ...
Узигъэрмэ бзэкӀэ уащымыщэу
КъыпщышӀыгъэм пӀупшӀэ ыукъэпыгъ. - 80. Игорь идзэ бланэ непэ тыдэ,
Тыдэ дзэ лӀыхъужъыр къипхыжьын! - 81. Карни яджэ, Жели ичэмыдэ
Тесэу мачъэ — хьадэр къыпчъыжьын. - 82. Ибжъэ гъуанэ машӀор къиутысыкӀэу
Жели Урысыер речъыхьакӀ.
Нэпс щыугъэм напэр тыристыкӀэу
Урыс шъузмэ непэ мыр япчъакӀ: - 83. «Заом типӀхэр, тилӀхэр щыфэхыгъэх.
ШъузэбацӀэр екӀэ къыттенагъ.
ПцэшӀо ощхыр тэры къызфещхыгъэр,
ИгъучӀ къуапи бгъэгум къыдэнагъ.
Тигупшысэ гухэкӀ зыфэхъунэу,
Зыл узынэу, зыгуи къытфэгъунэу
Мы дунаим зылӀи темытыжь,
Сыд тидышъа, сыдыр титыжьын?» - 84. Киев къалэ, скъошхэр, еу рахыгъэр
Щэчыгъуаешъ, хьылъэу хэщэӀукӀ.
Пый щхы макъэу мэкъэ шъхьэихыгъэр
Зы чылагъоп — бэмэ къадэӀукӀ. - 85. Урыс чӀыгур зэкӀэ, шъэф хэмылъэу
ТхьамыкӀагъом нафэу зэлъикӀугъ.
АтекӀуагъэшъ, пыйри апымылъэу
Хьакъупахьым нэмыкӀ имыгугъу. - 86. Ары шъъхьакӀэ, мыкӀэ Пщышхой кӀоцӀым
Бзэгухьаныр Ӏаеу къитэджагъ, - 87. ШӀугъэр ащэгъупшэшъ, мыгъо шхъоцым
Цэрыцыеу цӀыфхэр зэхиджагъ. - 88. Дзэпщ зэшитӀур зыми едэӀугъэп,
Ятэ ишӀи ахэм ахэхьагъэп.
НэмыкӀыпщмэ яӀуи ащ якӀугъэп,
Гъэры хъунхэр нибжьи шъхьэм къихьагъэп. - 89. Святославы пыймэ затекӀуагъэр
Зы илъэсы нахьи темышӀагъ.
Урысыем екӀэ къыфэкӀуагъэр
ИчӀы дэдэм ятэ щиубышъагъ. - 90. Ар имыкъоу ехьэшъ яшъоф нэкӀы
Шъхьэчъэ-псачъэу пыир къыщрефэкӀы.
Орыжъылъи, япси зэпырэкӀы,
Ихэгъэгуи нэшӀукӀэ фызэплъэкӀы. - 91. Къобэкъ хъаныр хыӀум нэсы ефышъ,
ЗэшӀэгъуаеу шытхым регъэпсыхы.
ШыплӀэрыхьэу Киев, ядэжь къехьышъ,
ИпчъэӀупи пӀартӀ Ӏоу щыредзыхы. - 92. Венецейци, греки, чех-морави
Урысыем щэтхъух, орэд фаӀо.
Джа мэкъамэм хэлъэу Святослави
ИдзэпщыцӀэ шӀукӀэ тыди щаӀо. - 93. Игорь пае, тэри тыушъэфынэп,
УрысычӀым щаӀорэр фэшъхьаф:
«Дзэр рищажьи, лӀыгъэм инэфынэ
Пыим регъэкӀуасэшъ, ар мызаф». - 94. Ащи блэкӀхэшъ, къэбар зэфэшъхьафыр
Нэпэнчъагъэу Игорь фызэхалъхьэ:
Дышъэ уанэм икӀи, онэ хьафыр
КъаӀихыгъэу дзэпщым пымылъ палъхьэ. - 95. Ӏор-Ӏотэжьым урыс чыли къали
ЧӀигъэбыгъэу тыди щыгъэ дэй,
Ары пакӀо, непэ кӀэлэ-гъуали
Имысыжьы пӀонэу щынэшхъэй. - 96. Киев чыжьэм, адэ Киев бгышъхьэм
Святославы пкӀыхьэ щилъэгъугъ.
ПӀэми зэрэхэлъэу дзэпщы лӀышъхьэм
Щынэгъошхо пкӀыхьэр къыщыхъугъ. - 97. Арыдэдэм щтагъэм зэрэхэтэу
Ибоярмэ мырэу ариӀуагъ:
«СипӀэкӀоры силъэу сэ елбэтэу
Чэфын шӀуцӀэр къахьи, къыстрахъуагъ.
Сэнэ шӀуцӀэр бжъэми сфырагъахъоу
Щэнаутри слъэгъузэ, сфыхадзагъ,
ЗэпэшӀэтмэ, шъокӀи сфызэблахъоу
Мыжъо жъгъэир сыбгъи къытралъхьагъ.
СаӀэтыни, псынкӀэу сырахынэу
Сиунашъхьи, муары, зэхэхыгъ.
Плесенск дэжьы къуалэр щымышъхьахэу
Щэджэ, щэджэ — сшъхьэкӀэ зэхэсхыгъ». - 98. «СипӀэкӀоры силъэу сэ елбэтэу
Чэфын шӀуцӀэр къахьи, къыстрахъуагъ.
Сэнэ шӀуцӀэр бжъэми сфырагъахъоу
Щэнаутри слъэгъузэ, сфыхадзагъ,
ЗэпэшӀэтмэ, шъокӀи сфызэблахъоу
Мыжъо жъгъэир сыбгъи къытралъхьагъ. - 99. СаӀэтыни, псынкӀэу сырахынэу
Сиунашъхьи, муары, зэхэхыгъ.
Плесенск дэжьы къуалэр щымышъхьахэу
Щэджэ, щэджэ — сшъхьэкӀэ зэхэсхыгъ». - 100. ПкӀыхьэу къыӀотагъэм иджэуапэу
Моущтэу ибоярми къыраӀуагъ: - 101. «ТхьамыкӀагъоу уиӀэм икъэкӀуапӀэу
УигукӀае панэу къыпхэуагъ. - 102. Тум-Тэкъашъыр къагъотынэу пкъуитӀуба,
УибгъэшхъуитӀуба шъофым ибыбагъэр?
Яджэрз паӀо чӀагъэбынэу пкъуитӀуба
Тены псыхъом, нэпкъым шъхьарыхьагъэр?
Ары шъхьакӀэ, Ӏофэу рахьыжьагъэм
ПкъуитӀумэ язи непэ кӀэмыхьагъ,
Жьыбгъэ лыгъу-лыстэу къафепщагъэм
ПемыкӀоныр тӀуми амышӀагъ. - 103. КъыпкӀэнакӀэ пӀонэу пый мэхъаджэм
Пкъомэ атэмапи къыпеупкӀы.
Ар имыкъоу къедзышъ, хъэгъэ бзаджэм
ЧӀэухъытагъэу тӀури хэщэӀукӀы». - 104. Мэфищ зэхъум, заор Каял псыхъом
Дэжьы щаухыгъэу лъыпсы закӀ. - 105. Ошъо чӀэгъым чӀэтхэу нэбзый псыгъом
Фэдэу пкъуитӀуи янэф щызэпакӀ. - 106. Хы къогъу чыжьэм къотхэу гумэкӀыгъоу
МэзитӀу нэфми анэгу щыушӀункӀыгъ, - 107. Олег дзэпщым ыши зэрэкӀыгъоу
Гъэры лъагъом лъапэр щыричыгъ. - 108. Уашъор пщэмэ, пщэмэ зэлъаупӀыцӀэу
Урыс чӀыгуми тыгъэр щыкӀосагъ,
Хьашыумышым фэдэу Ӏэл лъэбыцэу
Пыймэ зыкъытадзэу рагъэжьагъ. - 109. ТхьамыкӀагъом шъхьэфит зишӀыпагъэшъ,
ГукӀэгъу псалъэм уаси имыӀэжь.
ГухэкӀ хьылъэм чӀыгур ыгъэпшъыгъэшъ,
Ӏусы шӀуцӀэу къытрэр тэ тимэщ.
Готмэ япшъашъэхэр
ХыӀушъом щэпсэух,
Яорэд шъабэхэр
Сыдэу мыухых.
Урыс дышъэм ахэр
Рыджэгухэу мэбзабзэх,
Бусэ фыжьым идахэ
АӀэты, рэпагэх.
Шэркъан лъышӀэжьым
Ехьыжьагъэу щэтхъух...
Тэри гъэр мышӀэжьым
Ер тынатӀэ щэхъу. - 110. Мыщ ыужы нэпсыр ынэ кӀизэу,
Псэлъэ дышъэр Святослав къыӀуагъ: - 111. «Сыд къэбара, скъохэр, бгъэгур чӀибзэу,
КъысэӀугъэр? Гури къыуӀагъ. - 112. ШъумыупчӀэу шъуекӀуи пый мэхъаджэм
Сыд игъуаджа непэ шъуизыутыгъэр!
ЛӀыгъэ шъухэлъми, щытхъу хэмылъэу бзаджэм
Шъоры ылъы чӀылъэм щизкӀутыгъэр. - 113. Сыда, скъохэр, непэ къысэшъушӀагъэр?
Сшъхьэцы тхъуагъи сыдэу шъуемыплъыгъ?
Аущтэу хъунэу нибжьи сымышӀагъэ,
ЗэшӀэгъуаем бгъэгур пхырилыгъ. - 114. Тэ щыӀ скъош лӀыхъужъэу Ярослави,
Икуп гъуси тыдэ къисхыжьын?
Тэтрани, ревуги, топчаки,
Сыд шъуиӀофми, марджкӀэ шъупэсщын. - 115. Щазымапшъэм сэри къыдэшъупхъотзэ,
Пый пэгъочъэу уахъти къыхэкӀыгъ.
Хьадэгъу чъыӀэр ащкӀэ къыфэжъугъотзэ,
ТехэкӀуашъхьэр бэрэ пышъуупкӀыгъ! - 116. ЛӀыгъэм шъудихьыхи, шъумыупчӀэу,
Шъэфы-нафэу, скъохэр, шъушэсыгъ.
ТекӀоныгъэр шъуеу, щытхъупс шъупычъэу
ШъущыӀэныр тӀуми зэшъупэсыгъ. - 117. А у кӀэлэгъур тыдэ къисхыжьын?
- 118. Бгъашхъор жъыми, пъагэу зырищын,
Ибзыу быни Ӏушэу зэрищэн,
Нэбгъо-унэм ери шъхьэрищын. - 119. ПкӀочӀэ закъо илъкӀэ сыд ишӀуагъа?
ӀэпыӀэгъур пщымэ къысамыт. - 120. Къапэщылъым ахэм гулъамыт,
Сыда сэӀо, уахътэр зэкӀэкӀуагъа? - 121. Рамов дэжьы, муары, урыс дзэпӀхэр
Сэшхо огъум рекӀых, щегъэкӀыих.
Дзэпщ Владимри псау къодыеу нэхэр
КъышӀуикӀотхэу пыйхэр ынэӀу кӀэкӀых’ - 122. Сыд фэдизрэ къиныр тыпшъэ дэкӀэу,
Суздэлыпщэу Всеволод, тыщыӀэщт.
Зы гухэкӀыр тӀуми тигухэкӀэу
Тым ынапэ тэри тыухъумэщт. - 123. Идыл псыхъор зэуи къыпщымыхъоу
ПӀашъхьэ къибгъэхьани о плъэкӀын,
Ары пакӀо, пыймэ афэмыгъоу
Тандж чӀэгъэбкӀэ Тени къипкӀыкӀын. - 124. Мардж гъэшэскӀэ уидзэ тфэгъэшэси,
ТекӀоныгъэр псынкӀэу къытфэгъэси,
Пыймэ япхъухэр ахъщэ жъгъэйкӀэ тщэных,
Нахь жъгъэижькӀи гъэрхэр тыугощыных. - 125. Сыдэу, Рюрик дзэпщми, Давид дзэпщми,
ЛӀыгъэм ишыблагъи шъухэмылъыжь.
КъэшъошӀэжьми сшӀэрэп, шъумышӀэжьми,
Шъуесэу шъузхэлъыгъэр шъуилъы плъыжь. - 126. Шъукъошба модэ урысычӀым пае,
ИчӀы гупсэ пае псэр зытыгъэр?
Зы нэбгырэп моущтэу зидунае
Пый техэкӀо машӀом зэлъистыгъэр! - 127. Урыс чӀыгум пае,
Игорь дзэпщым пае
Лъэрыгъ дышъэм пытэу шъулъапэ ижъугъэуцу,
ТэркӀэ мэфэ шӀуцӀэм пыим шъупэуцу! - 128. Ярославыпщыр, уикъэлэ шъхьаӀэ
Пщэмэ анэсэу къушъхьэгум ит.
Пщы тэхътэ иплъэу тыди унаӀэ
Нэсэу хэгъэгум ущышъхьэфит.
Галицкэ чӀыгур уигъучӀы дзэпӀмэ
ЛӀыгъэр къебэкӀэу къыпфагъэгъунэ.
Ари имыкъоу, муарышъы, сеплъмэ,
Уипсыхъуи бгъуиплӀкӀэ пыим щаухъумэ.
Гупшысэр чыжьэу огъаппъэшъ,
УусэрэжъкӀэ хэти къыуаджэ.
Уиунэ уисэу псапъэр огъалъэшъ,
Ащ ипъэмакъэ Киев дэтаджэ. - 129. Уиджэрпэджэжьы гцэбзэщэ дзыгъэу
Ымакъэ пыймэ абгъэ дэӀукӀ.
Арэущтэу зыхъурэм, уипчыпэ лъыгъэ
Къушъхьэм къедзыхи, Къончакъ рыукӀ. - 130. Урыс чӀыгум пае,
Игорь дзэпщым пае,
О мардж! Лъэрыгъмэ шъуакъырыуцу.
Типыймэ бгъэкӀэ тапэжъугъэуцу! - 131. Ярославыпщыр, уикъэлэ шъхьаӀэ
Пщэмэ анэсэу къушъхьэгум ит.
Пщы тэхътэ иплъэу тыди унаӀэ
Нэсэу хэгъэгум ущышъхьэфит. - 132. Урыс чӀыгум пае,
Игорь дзэпщым пае,
О мардж! Лъэрыгъмэ шъуакъырыуцу.
Типыймэ бгъэкӀэ тапэжъугъэуцу! - 133. Зызыушъэфэу лӀыгъэр зышхыжьыщтмэ,
Романыпщри Мстиславыпщри ащымыщ.
УрысычӀри пыим ыфызыщтмэ,
Сыд ишӀуагъа шъуӀыгъкӀэ шыу къамыщ. - 134. Бгъашхъом фэдэу псынкӀэу зышъопхъуатэ
ЛӀыгъэшӀапӀэм щытхъур ишъогъуатэ.
Дышъэ танджэу шъущыгъыр зэпэшӀэты,
Шъуишы пъабжъи машӀор къыкӀэпъэты. - 135. Литвари, поповци, деремели,
Хинов къышъуфикӀыгъэм ягухэпъи
Ӏашэу шъуагъэштагъэм чӀэунэхъуагъэх,
ЛъышӀэжь зафэм ахэр зэрипхъуагъэх. - 136. Урыс чӀыгум пае,
Олег дзэпщым пае
Шъуилъэрыгъмэ, скъошхэр, шъуарыуцу.
ЛӀыгъэу шъухэлъыр пыим пэжъугъэуцу! - 137. Чъыгмэ пкӀэшъэ шхъуантӀэр къятэкъохы,
Игорь итыгъэпси къемыпсыжь.
Шъыгъо нэгур пыим пэтэгъохы,
Зэ тиӀэгъэ щытхъури тимыӀэжь. - 138. Сулэ псыхъуи Роси пый техакӀор
МацӀэм фэдэу тыди щыгъунэнчъ.
Дзэпщым имызакъоу тичӀыгу шъхьакӀор
Непэ къырахыгъэшъ, тычэфынчъ. - 139. Тены псыхъор, Игорь, тэ къытэджэ,
Чэтэ макъэр нэпкъым щыогъаджэ!
Ары шъхьакӀэ, уидзи изэкъуабз,
Шъузыхэтыр, скъошхэр, мэшӀотхъуабз! - 140. Ингварь дзэпщыр, елбэт, уишыудзэ
ПшитӀуи ипэщэжьэу къытфещажь.
Шъушъхьэзакъоп непэ — чӀыр шъуигъусэ,
Пыир ичӀыгу шъыпкъэ щыжъугъэлъащ. - 141. Ашъо джанэр, пчыпэр, ары пакӀо,
Тыдэ щыӀа шъуятэ игъучӀ паӀо?
Улъыигъэу щылъмэ — шъурымыс,
ШъуӀэ зэтепъэу непэ шъущымыс! - 142. Урыс чӀыгум пае,
Олег дзэпщым пае
ЗыкӀыныгъэр, скъошхэр, зыхэжъугъуат,
Шъуищэбзащи жьыбгъэу зежъугъэпхъуат. - 143. Тыжьын макъэр Сулэ къыӀутэкъоу
Переяславлэ дэжьы къэмысыжь,
Двина псыхъор бгъэкӀэ зэщитэкъоу
Зы цӀыф закъуи тхъэжьэу щемысыжь. - 144. Ахэр етӀэмэӀухэ, орыжъылъэ
Пый гъэрыпӀэм зэлъишӀыгъэх,
УрысычӀыр непэ чӀыпӀэ хьылъэ
Зэлъифагъэу пкъыкӀэ зэлъыпшъыгъэ. - 145. Изяславы, Василковым ыкъо,
Литва танджым чатэр щигъэджагъ.
Ау ардэдэм дзэпщым ызыныкъо
ГуаупкӀыгъэу бгъукӀэ чӀым хэфагъ. - 146. Зэо пчэгум узэу, уизэкъуабзэу
Уимыхьанэу тхьапшрэ къыуаӀуагъ?
Всеслав татэм джаущтэу ищытхъу гъуазэ
Пый шылъабжъэр пшӀэзэ рыбгъэкӀуагъ. - 147. Усэр зэхэзылъхьэу уигъусагъэм,
УикӀодыкӀэ а гъэм щыгъозагъэм
Пчыпэ папцӀэр убгъи хихыжьыгъ,
ИгущыӀи моущтэу къытхыжьыгъ: - 148. «УидзэкӀолӀхэр шъофым зэлъипхъагъэх,
Хьадэгъу шӀуцӀэм ахэр зэрипхъуагъэх,
Огум иты бгъэжъми къалъэгъугъэх,
ХьакӀэ-къокӀэ нацӀи зэлъыхъугъэх». - 149. ӀэпыӀэгъукӀэ идзэ зэлъипхъуатэу
Ышмэ язи дзэпщым фэмычъагъ,
Шъхьэзэкъончъэу, лӀыгъэр ишыхьатэу
Изяслави чӀылъэр ыбгынагъ. - 150. Пщэгъо шӀуцӀэм фэдэу тхьамыкӀагъом
Урыс шъофым тыди зыщырехы.
Пый мэхъаджэу, о мардж, пыижъ джагъом
Чэтэ пцӀанэр зандэу къытфырехы. - 151. Всеслав дзэпщым ыкъом, ащ ыкъожьхэр,
Яроспави ары, нэмыкӀ дзэпщхэр,
Шъуибыракъхэр непэ орэшъыгъох,
ЦӀыф гукӀаем ахэр ыгъэпшъыгъэх. - 152. Хьаулыеу чатэр жъугопхэгъэщтмэ,
Сыд ешъушӀэщтыр, ари къыжъугорэз.
Шъуионэши шэщым чӀэпхэгъэщтмэ,
Ишылъабжъэ налри шъуфыкӀэрэз! - 153. УицӀыф напэ намыс емыхыщтмэ,
Ижърэ щытхъур пӀокӀэ, сыд ишӀуагъ?
ЛӀыгъэу пхэлъыр уичӀы емыпхыщтмэ,
Узщыщ лъэпкъкӀэ ари мыгушӀуагъу! - 154. Пщы-зэрэшхы банэм шъухэмыкӀэу
Шъорба тичӀы пыир къизыщагъэр?
Джа лъэхъаныр ары къыщымыкӀэу
ТигухэкӀ мыухи къызщежьагъэр! - 155. Зыми фэмыӀажэу, къэгъэзэнчъэу
Троян лӀэшӀэгъуиблыр чӀылэм текӀы.
Мо Всеслави зедзышъ, лъынчъэ-пкӀэнчъэу
Киев тахътэм пчыпэр щызэпекӀы. - 156. Ары шъхьакӀэ, пчыпэ зэпыкӀыгъэр
ЗыӀыгъ дзэпщэу зиӀоф къимыкӀыгъэр
Новгород лъэныкъом зырегъэхьы,
ТхьамыкӀагъор къалэм щырепхъэхьы. - 157. Зэуи къыщымыхъоу чэтэ огъукӀэ
Ярослав ищытхъуи зэщеуты,
Ар фимыкъоу макӀошъ, чэщ теогъукӀэ
Немиг нэпкъым лъыпсыр щырекӀуты. - 158. Зы нэбгыри лъэбэкъу зэкӀимыдзэу,
Мэщылэжьхэр дзэпщым къыфелъыжьых,
УкӀыгъабэр шъофым бгэн зырызэу
Итэкъуагъэшъ, алъкӀэ уцри плъыжьы. - 159. МэкъумэщышӀэм мэщри ыхыжьыгъэу
Ихьамэщы непэ щиутыныжьрэп.
Пчыпэр папцӀэу, чатэр ихыжьыгъэу
БгъуитӀум зы гукӀэгъуи зыфишӀыжьрэп. - 160. Немиг нэпкъыр лъыкӀэ гъэшъокӀыгъэу
Ошъо чапэр шӀуцӀэ зэлъыхъугъ.
Жъалымыгъэу щыӀэм шъхьэшӀокӀыгъэу
Всеслав дзэпщым чӀыгур ыгъэгъугъ. - 161. Джа Всеславым зыкӀи ямыхьакъэу
Хьапс чӀэгъэсри цӀыфмэ атырелъхьэ,
ШӀушӀэ ӀофкӀи тэзэ, къэлэ закъоп
А лӀым ыгощыгъэр пщыӀэм релъхьэ. - 162. Ежьыр армэ, гукӀэ изэкъуабзэу
Зыми емыубзэу ар щыӀагъ,
ХьэкӀэ-къокӀэ Ӏэлым фэдэкъабзэу
Къинэу щыӀэ пстэури ыщыӀагъ. - 163. ЧӀыпӀэ имызагъэу, тыгъужъ пӀонэу
Дзэпщым ионэши чӀым щэлъэхъу,
Пчыхьэ хъумэ, Киев щелъэкӀонэу
Тум-Тэкъашъи мафэм ар щалъэгъу. - 164. Чылыс тео макъэу Полоцк къалэм
КъыдэӀукӀрэр Киев щызэхехы,
Ионэшы лъабжъэ кӀэлъы налым
МэшӀо тхъуабзэр чӀыгум хырегъэхы. - 165. КӀочӀэ делэр ыпкъы хизэу хэлъми,
Хьажъ-гужъыгъэм нитӀур зэблигъэплъми
ЦӀыфым илӀэныгъи ащ къытекӀо,
Ти Бояни моущтэу а лӀым феӀо: - 166. «Всеслав дзэпщыр! ЛӀыгъэ зиӀи, Ӏуши,
Шъыпкъэ зыӀуи, Ӏуагъэр зыщыгъупши
Тхьэм ынатӀэ филъым блэмыкӀын,
Хьылъэу тырилъхьагъэм илӀыкӀын!» - 167. Илъэсыжъхэр уанэӀу щыкӀэкӀыжьхэу,
Уипщэу щымыӀэжьхэр угу къэкӀыжьхэу,
УищэӀу макъи, сичӀыгу, о пхэлъыщт,
Уи Владимир дзэпщи бгъэм дэлъыщт! - 168. Джа Владимир дэдэм ицӀыф зафэ,
ЛӀымэ ялӀыжьым ичэтэ хафэ
Хэти зыхишӀэу гъашӀэм хэкӀыгъ,
Ипчыпи зыми зэпимыкӀыгъ. - 169. Ижърэ быракъхэр хэт зизехьанхэр?
Рюрик-Давидэу типщ зиусхьанхэр.
Ахэр зын-зытми, пщыгъо зэмыкӀух,
Быракъ зэготкӀэ пыйми емыкӀух. - 170. УрысычӀыр зэкӀэ зэлъигъаджэу,
Дунай зыцӀэ псыхъом шъхьэщытаджэу
Ярославнэр мэгъышъ, гур пӀэпехы,
Хэти а гъы макъэр джы зэхехы: - 171. «Кукуу бзыум фэдэу зыспхъотэнышъ,
Каял нэпкъым дэжькӀэ сыбыбын,
Джэнэ ӀэгъопитӀури фэстӀэтэнышъ,
Псыхъом ынэпс дыджкӀэ згъэшъокӀын. - 172. Игорь пкъышхом бгъэкӀэ зытесщаеу
ИуӀагъэ сэри Ӏэ щысфэн,
Сыд икъинми, силӀы игукӀае
СишӀулъэгъукӀэ непэ щыгъупшэн». - 173. Гузэжъогъу хэмылъэу, игъорыгъоу
Пчэдыжьыпэ тыгъэр огум рэкӀо.
Мафэр шӀуцӀэ щыхъоу, ишъхьэрыхъоу
Ярославнэм моущтэу джыри еӀо: - 174. «Сыдэу адэ, жьыбгъэр, зымышӀэжьэу
Урысыдзэм бгъэкӀэ упэуцура?
Таущтэу ул мыузэу, зыпшӀытэжьэу
Пый щэбзащэр дзэлӀмэ ахэпсэшъура? - 175. Ошъогу лъагэм пщэхэр къыщепфэкӀхэу
Сыд фэӀуагъа непэ ущепщэныр?
Ар пфимыкъумэ, хыми щызэблэкӀхэу
Дэгъуба къухьэ пчъагъэр щызепфэныр? - 176. Ары шъхьакӀэ, зыми ушъхьамысэу
ТхьамыкӀагъор шъофым иптэкъуагъ.
Жьыбгъэ шӀуцӀэр, сэркӀэ о умысэу
Укъысфепщи, силӀкӀэ сызеппхъуагъ!» - 177. Ярославнэм гъыбзэм кӀыригъэщзэ,
Кукумяу закъоу мэгъы, гур пӀэпехы.
Игъы макъэ огум зыщигъэщзэ,
Пщэм хэбыбэшъ, чӀым зэхехы: - 178. «Днепрэ псыхъоу а сипсыхъо мафэр,
Нэпкъы мыжъор пхъокӀэу укъытфесы.
ПоловцэчӀэу тэркӀэ мычӀы зафэр
ЗыдэщыӀэм учъэу укъытфэсы. - 179. Святославы идзэ къухьэрысэу
Уипсы оркӀэ Ӏаджри о зепхьагъ,
Къобэкъ хъанри мызэу, ошъогурызэу
Зэо пчэгуми гуӀэу щызепфагъ. - 180. Сишъхьэгъусэ нэфы угу егъэгъуи,
Къинэу телъыр зэкӀэ шъхьэрыхыжь.
Нэпс щыугъэ дыджри сщыгъэгъупши,
ШӀулъэгъу закъор псаоу къысфэхьыжь!» - 181. Гузэжъогъу хэмылъэу, игъорыгъоу
Пчэдыжьыпэ тыгъэр огум рэкӀо.
Мафэр шӀуцӀэ щыхъоу, ишъхьэрыхъоу
Ярославнэм джыри моущтэу еӀо: - 182. «Тыгъэ нэфэу, огум щесрз тыгъэр,
Уишъэбагъэ чӀылъэр рыофапэ,
Къушъхьи, мэзи, псыхъуи огъэфабэ...
Сыд ащыгъум дзэлӀхэр зыкӀэпстыгъэр? - 183. Пшэхъо стырыр зэрыз шъофыжъ нэкӀым
Сыд псыфалӀэ дзэлӀхэр щыбгъэлӀагъэх?
Сагъындакъ едзэкӀэу ежъ гухэкӀым
Сыдэу ахэр непэ ебгъэпагъэх!» - 184. Темыр чыжьэр илъэгъуапэу
Хым гумэкӀым зыщепхъуатэ.
Дзэпщми унэр игугъапӀэу
Игупшыси лъегъэкӀуатэ. - 185. Пчыхьэ шэплъри кӀосэжьыгъэ,
Жьыбгъэ стырри Ӏэсэжьыгъэ.
Игорь дзэпщми игумэкӀы
Уцу ымышӀэу чӀылъэм текӀы. - 186. Угъэрыным нахь гукъао
ЩыӀэу пшӀэмэ, пшӀэмэ къаӀо!
Игорь гукӀэ ТенкӀэ маплъэ,
Иш гуӀали ащ регъалъэ. - 187. «Къэшэс, дзэпщыр!» — Овлур къаджэ.
Алъэмакъи чӀым тетаджэ.
Чэщ мэзахэр бгъэкӀэ пхыракӀыкӀы,
Охътэ кӀахэр нэкӀэ пхырастыкӀы. - 188. Къызбгырэу чӀыгур,
Къегъэлъатэ огур. - 189. «Гур-гургу» макъэу зимызакъом
Уцы тхьапэр пелъэсыкӀы,
Игорь дзэпщри гугъэ такъом
Рихьыжьагъэу пщэм хэсыкӀы! - 190. Арыдэдэм зешӀышъ цызэ-ужьы
Игорь дзэпщыр гъуим хэлъэдэжьы.
Хьэрзэ фыжь тэмабгъоу псым зыхесэ,
Жьыбгъэ чъэрэу шытхми ащ зыредзэ. - 191. Донец псыхъор шъофым къыщэлъагъо,
Дзэпщым игугъапӀи нахь къэблагъэ,
Гъогуи-лъагъуи зэхэдз ымышӀыжь,
ГуӀэм хэтэу ядэжь мэбыбыжь. - 192. Овлур иши, Игорь иши гъогум,
Муары щебэджыгъэх, телъых чӀыгум.
Бгъэшхъо псынкӀэу дзэпщыр ом чӀэсыкӀы,
Тыгъужъ шхъуантӀэу Овлур чӀым хэчъыкӀы. - 193. Къолэжъ макъэр шъофым
ЗыкӀи къыщыӀужьрэп,
Зы къандж закъуи мэзым
Непэ щычэчэжьрэп. - 194. Чъыгырыс пхъэуӀумэ
Гъогур къагъэлъагъо,
АмкӀышъ бзыу щтэуӀумэ
Орэд къызэлъаӀо. - 195. «Сыдэу дэгъуа, дзэпщыр, узэпэшмэ,
Шъхьэфит ухъужьыгъэу утижъуагъу!» —
Донец псыхъо къабзэм иор лъэшмэ
Джар япсалъэу непэ ягушӀуагъу. - 196. «Донец псыхъоу о сипсыхъо маф,
Зэфэ пстэоу щыӀэм уризаф,
Сэлам лъапӀэр непэ осэхыжьы,—
Игорь еӀошъ, джэуап ащ ретыжьы.— - 197. Уимэзэгъо чэщмэ яшъэбагъэ
ГъашӀэр сфагъэпкъыеу сыщыӀагъ,
Уитыжьын орыпсмэ яфэбагъэ
Зэн-зэныпсы гъуаткӀоу псэм иӀагъ. - 198. Уиуц шхъонтӀэ кӀырхэу уинэпкъ тетхэм
Ягъэтхэпэ дахи зэхэсшӀагъ,
Чъыг бырэбэ жьаухэу къыппэӀутхэм
ЯгумэкӀ мымакӀи адэсшӀагъ. - 199. ГукӀэ сытхъэу уиуц сызыхэлъми,
Уичъыг чӀэгъ жьаупӀэ сызычӀэлъми
Хьэрзэ Ӏэлри псымкӀэ къысэптыгъ,
Сихыбзыуи сакъэу ом итыгъ. - 200. Ары шъхьакӀэ, сэшӀэ, дэгъоу сэшӀэ,
Псыхъо пстэуми ящытхъу зэфэмыд.
Стугна псыхъор пштэмэ, псалъэм фэшӀы,
Дахи епӀолӀэнэу ар щымыт. - 201. Гъэтхэ осыр жъужьэу ипс къызиукӀэ,
Хэт искӀына еӀошъ, нэр ӀэпэкӀы.
КӀуачӀэр фэмыӀажэу къызбгырыукӀэ,
ЗимышӀэжьэу нэпкъым шъхьапырэпкӀы. - 202. Ростислав ныбжьыкӀэу дзэпщы кӀалэр
Ипсыор зыхахьэм ытхьалагъ.
Таущтэу пщыгъупшэна а чӀыпӀалъэр,
Ным ипъфыгъи бэрэ ыгъэягъ! - 203. Джа гукъаом непэ илъэс пчъагъэ
ТешӀэжьыгъэу щытми, гумкӀэ хьылъэ,
Тиуц шъаби, чъыги, пчэдыжь пщагъуи
Шъыгъо напэр слъэгъузэ, чӀым рахьылӀэ. - 204. Къанджы макъэп шъофым итыр,
Шылъэмакъэм зэтыречы.
Гъуйми къуалэп щышъхьэфитыр,
Шым атхышъо шыуми ращы. - 205. Ящыщ макъэ ом чӀэтаджэ,
ДжэрпэджэжькӀэ зэлъегъаджэ.
Гъзакъи КъонкӀакъ зыфегъазэ,
Жъалым псапъэр бгъэм щегъабзэ: - 206. «Бгъэшхъо анэр зыбыбыжьрэм,
Тымыгъотэу зыдгъэзэжьрэм
Ищыр тӀыгъышъ, тыукӀын,
ЫтэмитӀуи готыупкӀын!..» - 207. КъонкӀакъ хъанми Гъзакъи реӀо:
«Моущтэу тшӀымэ пщым тытекӀо,
ТымыукӀэу къедгъэщэн,
Умахъулъ тӀони, зыхэтщэн...» - 208. «Махъулъэ тшӀымэ,— Гъзакъ ымыд,—
Бгъэшхъо щырыр пшӀын шъхьафит.
Ппхъуи, уимахъулъи плъэгъужьынхэп,
Хэхьажьынхи, бгъотыжьынхэп. - 209. Бгъэшхъо Ӏэпхэу, бгъэшхъо нэкӀхэу
Ахэр ташъхьагъ къихьарзэных,
Ящэбзащэхэр цыпэ щэкӀхэу
КъатӀупщынхи, къытхасэных...» - 210. Урыс чӀыгум, лӀыгъэм фэгъэхьыгъэу
Псалъэм пылъ къэбарым гур еухы,
Игорь дзэпщми, хэтми фэушъхьафыгъэу
Ти Бояни моущтэу ар къеухы: - 211. «Пкъыми, скъошхэр, дэи шъхьэр шӀомытмэ,
ЗыкӀи дэгъоп шъхьэм пкъыр пымытмэ!..»
Урыс чӀыгур Игорь фэзэщыгъ,
Ежэ, ежэ — мафэр ичэщыгъ. - 212. Хъанмэ яӀуи яшӀи къадэхъугъэп,
ЛӀыгъэм ыпси чӀылъэм щагъэгъугъэп.
Урысыем тыгъэр къыщепсыжьы,
Игорь нэфри ядэжь къэшэсыжьы. - 213. Дунай псыхъо нэпкъым щыублагъэу
Урыс чӀыгум непэ орэд щаӀо,
Боричевэ тхышъхьэм фигъэзагъэу
Пирогощэм дэжьы Игорь макӀо. - 214. Гъэрхэр зиухъумэкӀо тхьэ Ӏумэтэу
Пирогощэ пашъхьэм ар ихьащт,
Псаоу къыгъэнагъэшъ, ыпсэ фэдэу
Ащ ишӀушӀи дахэу зэрихьащт. - 215. Къэралхэр
МэгушӀох,
Къалэхэр
НэгушӀох. - 216. Тэ мымакӀэу пщы нахьыжъмэ
Тхыдэм орэд щафэтӀуагъ.
Ары шъхьакӀэ, нахьыкӀэжьмэ
Ячэзыуи къытфэкӀуагъ. - 217. Игорь пщыми
Щытхъур ий,
Всевопод пщыми
Щытхъур ий,
Владимир пщыми
Щытхъур ий! - 218. Дзэпщи дзэлӀи — зэкӀэ, зэкӀэ! —
Шъуизэфэдэу щытхъур шъуфэрэӀужь!
Опсэу Игорь. Шъори зэкӀэ,
Дзэпщхэр, дзэлӀхэр, шъопсэужь!
Ссылка
Если вы используете корпус в научной работе, пожалуйста, сошлитесь на эту публикацию:
Орехов Б. В. Параллельный корпус переводов «Слова о полку Игореве»: итоги и перспективы // Национальный корпус русского языка: 2006—2008. Новые результаты и перспективы. — СПб.: Нестор-История, 2009. — С. 462—473.